Μαργκερίτ Ντιράς

Πολυβραβευμένη, πολυαγαπημένη από το γαλλικό και το παγκόσμιο αναγνωστικό κοινό, η νεορομαντική συγγραφέας ήταν μια πολύπλευρη και δυναμική προσωπικότητα.

Έζησε μια πολύ γεμάτη ζωή, ασχολούμενη με την πολιτική, εξερευνώντας σε προσωπικό αλλά και καλλιτεχνικό επίπεδο τα θέματα του έρωτα, της αυτοκαταστροφής και του αλκοολισμού, σταδιοδρομώντας όχι μόνο στη λογοτεχνία αλλά και στον κινηματογράφο και το θέατρο.

Το ξεχωριστό της ταλέντο ωστόσο, κι αυτό για το οποίο θα την θυμόμαστε πάντα, είναι η καταπληκτική ικανότητα που είχε να χειρίζεται τις λέξεις, εξετάζοντας την δυναμική τους και χρησιμοποιώντας τις με έξοχο τρόπο για να εκφράσει ένα πλήθος συναισθημάτων.

Η ζωή της

Η Μαργκερίτ Ντοναντιέ (ένα επίθετο που δεν της άρεσε, και γι’ αυτό το αντικατέστησε με το Ντιράς αργότερα) γεννήθηκε στα προάστια της Σαϊγκόν το 1914, μοναδική κόρη του Ανρί Ντοναντιέ και της Μαρί Λεγκράν. Η μικρή Μαργκερίτ τον γνώρισε ελάχιστα, καθώς ο Ανρί αναγκάστηκε να επιστρέψει στο Παρίσι για λόγους υγείας και πέθανε όταν εκείνη ήταν μόλις τεσσάρων.

Η μητέρα της αποφάσισε να παραμείνει στην Ινδοκίνα και κατέβαλλε τεράστιες προσπάθειες για να αναθρέψει μόνη της την Μαργκερίτ και τους δυο γιους της.
Από δω προέρχεται και η εμμονή της Ντιράς με την μητρική φιγούρα: στο ”Ένα Φράγμα στον Ειρηνικό” (1950) αλλά και στον ”Εραστή” (1984), η Μητέρα είναι μια γυναίκα που μιλάει απλά, διαθέτει ατελείωτο κουράγιο και υπερασπίζεται μέχρι τελικής πτώσεως τις επιλογές και τις προκαταλήψεις της.

Η εφηβεία της σημαδεύτηκε από την αποτυχία της μητέρας της να φτιάξει μια φάρμα από την οποία θα ζούσε η οικογένεια, καθώς και από την ερωτική της σχέση με ένα εύπορο, μεγαλύτερο της κινέζο – 55 χρόνια αργότερα η εφηβική της ιστορία θα της χάριζε το βραβείο Γκονκούρ, το σημαντικότερο γαλλικό λογοτεχνικό βραβείο.

Στα 17 της η Μαργκερίτ μετακομίζει στη Παρίσι, όπου σπουδάζει νομική και πολιτικές επιστήμες. Από το 1935 μέχρι το 1941 εργάζεται σε θέση γραμματέως στο υπουργείο αποικιών. Το 1939 παντρεύεται τον ποιητή Ρομπέρ Αντέλμ - το μοναδικό τους παιδί γεννιέται νεκρό καθώς μαίνεται ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος.

Μαζί με τον άντρα της η Ντιράς συμμετέχει στην γαλλική αντίσταση, στην ομάδα Ρισελιέ, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Φρανσουά Μιτεράν - ο Αντέλμ συλλαμβάνεται από τους γερμανούς και κατορθώνει να επιζήσει μέσα από τρία στρατόπεδα συγκεντρώσεων.
Όταν επιστρέφει στην Γαλλία, στο κατώφλι του θανάτου, η Ντιράς τον περιμένει και τον φροντίζει, παρ’ ότι έχει ήδη αποφασίσει να τον χωρίσει. Η πίεση που έζησε όλο εκείνο το διάστημα αποτυπώθηκε στην συλλογή διηγημάτων με τίτλο ”Οδύνη” (1985).

Το έργο της

Το πρώτο της βιβλίο, ”Οι Αναιδείς”, κυκλοφορεί το 1942 – η επιρροή του Χέμινγουεϊ πάνω της είναι εμφανής. Ακολουθεί το ”Ήσυχη Ζωή”, που εκδίδεται από τις εκδόσεις Γκαλιμάρ, χάρις στην βοήθεια του -εντυπωσιασμένου από το νεαρό ταλέντο- Ρεϊμόν Κενό.
Μετά το τέλος του πολέμου δουλεύει ως δημοσιογράφος στο περιοδικό Observateur, ενώ παράλληλα γίνεται μέλος του κομμουνιστικού κόμματος, ως το 1950 που την διαγράφουν με την κατηγορία του ρεβιζιονισμού, καθώς έχει καταδικάσει τις πρακτικές τους. Η Γαλλία περνάει μια περίοδο δημιουργικής μεταπολεμικής ανασυγκρότησης, η Ντιράς βιώνει την δημιουργική δεκαετία των τριάντα: είναι ήδη γνωστή στους παριζιάνικους κύκλους των διανοούμενων, και μένει δίπλα στον Σαρτρ.

Έχοντας εκδώσει το αυτοβιογραφικό ”Φράγμα στον Ειρηνικό” το 1950, γράφει το σενάριο για την διάσημη ταινία του Αλέν Ρενέ ”Χιροσίμα Αγάπη Μου” - η ταινία γίνεται δεκτή με ανάμεικτα συναισθήματα από τους κριτικούς, και κερδίζει μια υποψηφιότητα για Όσκαρ Ξένης Ταινίας.
Τα επόμενα έργα της Ντιράς μέχρι τα γεγονότα του Μαΐου του 68 έχουν μια σειρά από κοινά χαρακτηριστικά: οι χαρακτήρες προσπαθούν να ξεφύγουν από την μοναξιά τους και να βρουν ένα νόημα στην άσκοπη ζωή τους μέσα από την απόλυτη αφοσίωση στον έρωτα (Το μακρύ ταξίδι στη μοναξιά της Λόλας Στάιν, Ο υποπρόξενος), το έγκλημα ή την παραφροσύνη(Moderato Cantabille, Ο  Aγγλος Εραστής).

Η στροφή στον τρόπο γραφής της εμφανίζεται σταδιακά με το τέλος της δεκαετίας του 60, καθώς το στιλ της γίνεται όλο και πιο αφηρημένο, ελλειπτικό – αφήνει πίσω της όλες τις αισθητικές και υφολογικές τεχνικές που χρησιμοποίησε στα πρώιμα έργα της, οδεύοντας προς την καλλιτεχνική ωριμότητα. Παράλληλα επεξεργάζεται ξανά τα παλιά της έργα και τα διασκευάζει για το θέατρο, την τηλεόραση ή τον κινηματογράφο. Κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 70 η προβληματική της σχέση με την αγαπημένη της ουσία, το αλκοόλ, παίρνει μεγάλες διαστάσεις.

O έρωτας

Η γνωριμία της με τον Γιαν Αντρέα Στάινερ, τον παθιασμένο -και 38 χρόνια νεότερο- θαυμαστή της, σηματοδοτεί την αρχή της δεκαετίας του 80. Ο Στάινερ έζησε μαζί της μέχρι το τέλος, και έγραψε δύο βιβλία γι’ αυτήν, τα M.D.(1983) και Cet Amour-la(1999).
Ήταν γραμματέας της, κι επίσης έπαιξε σε κάποιες ταινίες της – η σχέση τους ήταν εξαιρετικά θυελλώδης, ειδικά στις περιπτώσεις που η Ντιράς, έχοντας παραισθήσεις από το αλκοόλ ή την έλλειψη του, υπέφερε από μανία καταδίωξης.
Η τεράστια επιτυχία του Εραστή, που κυκλοφόρησε το 1984 και της χάρισε το βραβείο Γκονκούρ, την έκανε γνωστή ανά την υφήλιο – το βιβλίο μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Ζαν Ζαν Ανό το 1992. Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε το βιβλίο της Γιαν Αντρέα Στάινερ, ένα έργο αφιερωμένο στον εραστή και σύντροφο της κατά την τελευταία δεκαετία της ζωής της.

Το τέλος
Η Μαργκερίτ Ντιράς εγκατέλειψε τα εγκόσμια στις 3 Μαρτίου του 1996. Την επομένη του θανάτου της, ο δημοσιογράφος και ακαδημαϊκός Μπερτράν Πουαρό-Ντελπές έγραψε γι’ αυτήν στην Le Monde: ”Όταν αυτή η μικροσκοπική γυναίκα με τα τεράστια γυαλιά και την βραχνή φωνή ‘του επόμενου πρωινού’ ανακατεύεται στην Αντίσταση ή την πολιτική, όταν πιστεύει στον κομμουνισμό μόνο και μόνο για να τον μισήσει αργότερα, όταν χειρίζεται ζητήματα της καθημερινής ζωής, το κάνει με τα κότσια της, χωρίς περιορισμό, σκορπώντας κάθε επιφύλαξη στον άνεμο”.