No Logo by Naomi Klein

Tα συνδικάτα στο Μεξικό που έρχονται σε σύγκρουση με τη Nike, οι αγρότες στην Ασία που αντιστέκονται σε γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, οι άκληροι χωρικοί στη Βραζιλία που καταλαμβάνουν αχρησιμοποίητες γαίες, η αντίθεση των εργατών της Νότιας Αφρικής στο οικονομικό απαρτχάιντ, η δημόσια κατακραυγή στον Καναδά ενάντια στη γοργή αύξηση του αριθμού των αστέγων, οι περικοπές στην υγειονομική περίθαλψη, η ανεργία, η οικολογική υποβάθμιση. Τέτοιες εμπειρίες κινημάτων καταγράφει η Ναόμι Κλάιν στο βιβλίο της που κυκλοφόρησε το 2002, μετά το βιβλίο-γροθιά «Νο Logo» και πριν από το περίφημο «Δόγμα του σοκ» (Λιβάνης). ‘Ενα βιβλίο που φαντάζει σήμερα πιο επίκαιρο παρά ποτέ.

«Βίβλο των κινημάτων» είχαν χαρακτηρίσει οι «New York Times» το βιβλίο της «Νο Logo» που έγινε διεθνές best seller και μεταφράστηκε σε 28 γλώσσες. Ηταν αρχές του 2000, λίγο μετά τις μεγάλες συγκεντρώσεις εναντίον της παγκοσμιοποίησης στο Σιάτλ, στη διάρκεια της διάσκεψης του Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου. Ο λόγος της καναδής δημοσιογράφου Ναόμι Κλάιν έδωσε θεωρητική υπόσταση στους διαδηλωτές της αντιπαγκοσμιοποίησης και την έκανε εκφραστή ενός κινήματος που είχε αρχίσει να κάνει τα πρώτα του βήματα.

Αμέσως η Κλάιν ξεκίνησε μια περιοδεία για την προώθηση του «Νο Logo». Οπως περιγράφει η ίδια, αυτό που άρχισε ως μια τουρνέ δύο εβδομάδων μετατράπηκε σε μια περιπέτεια που κράτησε δυόμισι χρόνια και επεκτάθηκε σε 22 χώρες. Αποτέλεσμά της ήταν το βιβλίο «Φράχτες και παράθυρα», το οποίο η 41χρονη ακτιβίστρια χαρακτηρίζει ως καταγραφή πολεμικών ανταποκρίσεων από την πρώτη γραμμή της μάχης και δημοσιεύθηκαν μεταξύ άλλων στους «New York Times», στον «Guardian» και στο «Nation». Στους πνιγμένους από δακρυγόνα δρόμους του Κεμπέκ και της Πράγας, στην έρημο της Νότιας Αυστραλίας μαζί με ακτιβιστές κατά της πυρηνικής ενέργειας, σε λαϊκές συνελεύσεις στις γειτονιές του Μπουένος Αϊρες και σε επίσημες συζητήσεις με ηγέτες ευρωπαϊκών κρατών, η Ναόμι Κλάιν παρακολουθούσε από κοντά ολοένα και διογκούμενες διαδηλώσεις, το υπόβαθρο των οποίων «ήταν η προδοσία της θεμελιώδους συνθήκης που υπαγορεύει να ανταποκρίνονται οι δημοκρατίες στις ανθρώπινες ανάγκες και να είναι συμμετοχικές και όχι εξαγορασμένες και ξεπουλημένες σε εταιρείες όπως η Enron ή στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο». Περιγράφει μάλιστα πως οι ένοικοι μιας πολυκατοικίας στο Μπουένος Αϊρες στους οποίους γινόταν έξωση έγραψαν στην πρόσοψη: «Αϊ στο διάολο, ΔΝΤ» (μια φράση η οποία στην ελληνική έκδοση μπήκε ως υπότιτλος, χωρίς να υπάρχει στο πρωτότυπο, κάνοντάς μας να αναρωτηθούμε για τη σκοπιμότητά της…)

Βέβαια, η Κλάιν τα έγραψε όλα αυτά το 2002 όταν η παγκόσμια οικονομία ήταν ακόμα σε ανάπτυξη, όταν το σκάνδαλο της κατάρρευσης της Lehman Brothers, την οποία οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης όπως η Standard and Poor’s, η Moody’s και η Fitch χαρακτήριζαν μέχρι την τελευταία στιγμή αξιόχρεη. Ηταν ένας άλλος κόσμος τότε, πριν καταρρεύσει η αμερικανική οικονομία, πριν ξεσπάσει η φούσκα των ακινήτων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, πριν αρχίσουν τα προβλήματα στην ευρωζώνη και πριν βρεθεί η Ελλάδα στο μάτι του κυκλώνα. Η Κλάιν κατέγραφε τότε το κίνημα διαμαρτυρίας, το κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης που ξεσπούσε σε διάφορες χώρες. Δεν μπορούσε να φανταστεί ότι μόλις εννιά χρόνια αργότερα ένα κίνημα «αγανακτισμένων» θα ξεκινούσε στην Τυνησία όπου ένας οπωροπώλης θα αυτοπυρπολείτο επειδή μια αστυνομικός του έκοψε κλήση και του έδωσε ένα χαστούκι, θα συνέχιζε με ογκώδεις διαδηλώσεις σε άλλες αραβικές χώρες και με την ανατροπή καθεστώτων. Ούτε προέβλεψε ότι το κίνημα θα μεταφερόταν αργότερα λόγω της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη, θα έφθανε ακόμα και έξω από τη Γουόλ Στριτ. Καταλάβαινε όμως, όπως φαίνεται από το «Φράχτες και παράθυρα», ότι ο κόσμος είχε αρχίσει να αντιδρά, με έναν τρόπο διαφορετικό απ’ ό,τι μέχρι τότε.

Αυτό το βιβλίο, που φωτίζει την αύξηση του αντιεταιρικού ακτιβισμού, αντικατοπτρίζει κατά κάποιον τρόπο και τη μετάβαση της ίδιας της Κλάιν: από αυτόπτης μάρτυρας και σχολιάστρια αποκτά ενεργό συμμετοχή. Ομως εξίσου σημαντικό είναι ότι η περιγραφή της καταγράφει την εμφάνιση προσπαθειών να δημιουργηθούν εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην παγκόσμια κρίση. Αποκαλύπτει τις συζητήσεις και τις διαφωνίες μέσα αλλά και μεταξύ των διαφόρων κινημάτων που αντιτίθενται στην παγκοσμιοποίηση σχετικά με στόχους και τακτικές που ξεπερνούν τις απλές διαδηλώσεις.

Η Κλάιν προσφέρει τις απόψεις της οι οποίες, συχνά, αντικατοπτρίζουν πεποιθήσεις πολλών άλλων ακτιβιστών και προκαλούν τα δόγματα της ξεπερασμένης και αποτυχημένης πολιτικής του παρελθόντος. Υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες να μελετηθούν και συμπεράσματα να αντληθούν από τις μαζικές διαδηλώσεις. Και παρότι το κίνημα χαρακτηρίστηκε ως εκείνο της αντιπαγκοσμιοποίησης, η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών επικοινωνίας το έκανε, με κάποιον τρόπο, πιο παγκόσμιο από τη δράση των πολυεθνικών. Φυσικά δεν λείπουν οι αναφορές στα μαθήματα από το κίνημα των Ζαπατίστας στο Μεξικό, οι οποίοι προτιμούν «τα κοινωνικά κινήματα» στα οποία συμμετέχουν όλοι έναντι των ξεχωριστών αγώνων που μπορεί να δίνουν οι εργάτες, οι αγρότες και οι φοιτητές. Η καναδή συγγραφέας εκθειάζει την επανάσταση που βασίζεται περισσότερο στα λόγια παρά στις σφαίρες. Παράλληλα όμως ανατέμνει τον τρόπο με τον οποίο στις δυτικές κοινωνίες η διαφωνία παρουσιάζεται ως «έγκλημα», και πώς το κράτος αντλεί οφέλη εκμεταλλευόμενο τον τρόμο. Στο βιβλίο προτείνει να προχωρήσει ο αγώνας πιο πέρα, πέραν των διαμαρτυριών εναντίον των πολυεθνικών, των κυβερνήσεων που διαχειρίζονται κεφάλαια και των μεγάλων διεθνών οργανισμών. Πόσο εύκολο όμως είναι να γίνει αυτό με δεδομένη την ανοργανωσιά του κινήματος της αντιπαγκοσμιοποίησης, ένα χαρακτηριστικό που ταυτόχρονα μπορεί να είναι και ένα από τα δυνατά του σημεία; Η Ναόμι Κλάιν προτρέπει να βρεθούν νέες πολιτικές φόρμες – για να ηττηθεί η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση τα κινήματα που την πολεμούν θα πρέπει να επιτύχουν ενότητα στόχων διατηρώντας την ποικιλία τους μέσω μιας νέας μορφής δημοκρατίας.

http://www.tanea.gr/vivliodromio/