Φαράγγι Νέδας: Στο μυστικό της νύμφης

Τυλιγμένο στους μύθους και στολισμένο με άγρια φύση, το φαράγγι της Νέδας κρύβει πέτρινα γεφύρια, νερόμυλους και το μοναδικό στην Ελλάδα ποτάμι γένους θηλυκού

Νέδα πηγάζει από τους πρόποδες του Λυκαίου όρους βρέχοντας τις πλαγιές της Μίνθης και του Τετράζιου, για να μοιραστεί έτσι ανάμεσα σε Αρκαδία, Ηλεία και Μεσσηνία. Τα νερά της, φυσικό όριο μεταξύ Ηλείας και Μεσσηνίας, κυλούν για 32 χλμ. ακολουθώντας μια φιδωτή πορεία που παρομοιάζεται από τον Παυσανία με εκείνη του Μαιάνδρου στη Μικρά Ασία. Στο πέρασμά της τη σκιάζουν αιωνόβια πλατάνια, λεύκες, καρυδιές, κυπαρίσσια και βελανιδιές. Και αφού ταξιδέψει ο ποταμός μέσα από τόσες δυσκολίες, φτάνει στα νερά του Ιονίου και στην αμμουδιά του Κυπαρισσιακού κόλπου, όπου βρίσκουν καταφύγιο οι χελώνες Caretta Caretta για να γεννήσουν τα αυγά τους.

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο συναρπαστικός κόσμος της κοιλάδας του ποταμού υπήρξε τόπος μυθικός για τους αρχαίους Ελληνες. Εδώ, λέει ο μύθος, ανέθρεψε η νύμφη Νέδα μαζί με τη Θεισόα και την Αγνώ το βρέφος που της έδωσε η Ρέα, για να το σώσει από τον τρομερό πατέρα του Κρόνο. ‘Eτσι, ο μικρός Δίας, που γεννήθηκε στο όρος Λύκαιο, μεγάλωσε δίπλα στα νερά του ποταμού που πήρε το όνομά του από μια νύμφη.

Η περιοχή πρωτοκατοικήθηκε από τους Πελασγούς που είχαν βασιλιά τον Λυκάονα. Η Φιγάλεια, μία από τις δύο αρχαίες πόλεις (η άλλη, η Είρα, στέκει απέναντι στην πλευρά της Μεσσηνίας) στη Νέδα, ιδρύθηκε από τον γιο του Φίγαλο. Σήμερα, από τη μεριά της Ηλείας, δίπλα στο ομώνυμο χωριό, θα συναντήσουμε τα ερείπια της σπουδαίας αυτής πόλης την οποία κάποτε στόλιζε λαμπρό ιερό της Αρτέμιδος. Οι κάτοικοι, που λάτρευαν τη θεά, τον Ερμή αλλά και τον Διόνυσο, ήταν γνωστοί για τον τρόπο ζωής τους, για τα φαγοπότια και τις διονυσιακές γιορτές τους. Σύμμαχοι των Μεσσηνίων κατά των Σπαρτιατών, έκοβαν και αφιέρωναν τα μαλλιά τους στη Νέδα για να πάρουν δύναμη.

ΕΙΣΟΔΟΙ ΦΑΡΑΓΓΙΟΥ

Για να μπει κανείς στο φαράγγι και να περπατήσει στις όχθες του ποταμού, θα πρέπει να είναι τα νερά χαμηλά, όπως ακόμα αυτή την εποχή. Οι είσοδοι προς το φαράγγι είναι διάφορες. Μπορούμε να μπούμε από την Πέτρα (17 χλμ. από την Ανδρίτσαινα) για να προσεγγίσουμε την αρχή του ποταμού, από το γειτονικό Κακαλέτρι ή από το χωριό Κούβελα στις πλαγιές του Τετράζιου.

Επίσης, από το χωριό Αυλώνα και το χωματόδρομο, ο οποίος βγάζει μετά το Στόμιο του ποταμού και τις τελευταίες στροφές του, για να συναντήσει κοντά στα Καλύβια τους παλιούς νερόμυλους του Μαρμαρά (1500) και του Παπαγιώργη (1850) που άλεθαν σιτηρά και κινούσαν νεροτριβή, αντίστοιχα.

Πολλοί επιλέγουν το χωριό Πλατάνια, από όπου κατηφορικός δρόμος οδηγεί στα σπλάχνα του φαραγγιού και στο πέτρινο γεφύρι που ενώνει τις όχθες, για να βρεθούν στη Φιγάλεια και στα Περιβόλια. Ενας καταρράκτης μέσα στην πυκνή βλάστηση και δίπλα στο εκκλησάκι της Παναγίτσας θα μας υποδεχτούν, για να χαθούμε στο ονειρεμένο τοπίο καθώς προχωράμε προς το Στόμιο, ενώ, αν πάμε κόντρα στο ρέμα, στα 2 χλμ. θα βρούμε το στενότερο κομμάτι της χαράδρας.

Μοναδική είναι η πεζοπορική διαδρομή που ξεκινά με το μονοπάτι έξω από τα τείχη της αρχαίας Φιγάλειας. Με μεγάλη κλίση, θα μας φέρει δίπλα σε αρχαίους τάφους (υπάρχουν πινακίδες), σε ξέφωτα και στο πέτρινο γεφύρι της Φιγάλειας, απ’ όπου, αν θέλουμε, διασχίζουμε το φαράγγι. Αλλιώς, περνάμε μια βάθρα και τον καταρράκτη της από το ξύλινο γεφυράκι και προχωράμε για το ξωκλήσι της Παναγίας ή για τον μεγάλο καταρράκτη πριν από το Στόμιο.

Η πεζοπορία των 2,8 χλμ. είναι υπέροχη. Μυρτιές, βελανιδιές, καρυδιές μάς προσφέρουν τις φυλλωσιές τους. Αν ο καιρός το επιτρέπει, θα καθυστερήσουμε για να βουτήξουμε στα παγωμένα νερά δίπλα στις πεταλούδες και τις λιβελούλες. Ομως, τίποτα δεν συγκρίνεται με τη διάσχιση του φαραγγιού. Η διαδρομή είναι για δεινούς πεζοπόρους αλλά και κολυμβητές, αφού πολλές είναι οι στιγμές που το νερό είναι βαθύ και το πέρασμα γίνεται με κολύμπι. Τα 20 χλμ. απαιτούν δύο ημέρες, καθώς ακολουθούμε το ποτάμι από τις πηγές του, έξω από την Πέτρα και δίπλα στο χωριό Νέδα.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ… ΤΟΥΝΕΛ

Κατάλληλα ρούχα, παπούτσια, αδιάβροχες τσάντες και προμήθειες για διήμερο απαραίτητα. Οπως απαραίτητη είναι και η επαγγελματική καθοδήγηση, μια και υπάρχουν δυσκολίες που μπορεί να οδηγήσουν σε τραυματισμό. Ετσι, το να ακολουθήσουμε τις εξορμήσεις που κάνουν οι εξειδικευμένοι σύλλογοι είναι το ενδεδειγμένο. Η διάσχιση θα γίνει με ασφάλεια και στο τέλος της κοπιαστικής πορείας θα υπάρχει μεταφορικό μέσο για να μας γυρίσει στην αφετηρία μας.

Αν η διήμερη διάσχιση από την Πέτρα είναι πολύ κοπιαστική, μπορούμε να τη μετριάσουμε ξεκινώντας από το πέτρινο γεφύρι της Φιγάλειας, όπου φτάνουμε πεζοπορώντας από την αρχαία Φιγάλεια. Από εδώ, ακολουθώντας τα νερά για 600 μ., θα αντικρίσουμε το συναρπαστικό τούνελ, το Στόμιο, μια σήραγγα 100 μ. μέσα στα βράχια, όπου χάνεται ο ποταμός για να βγει από την άλλη.

Δίπλα τα νερά πέφτουν από τα 50 μ., ενώ η σκοτεινή σπηλιά μάς προκαλεί να την εξερευνήσουμε. Κολυμπώντας θα μπούμε στην αίθουσα. Ψιλοβρόχι από τα σκοτεινά τείχη της μας δροσίζει, δεκάδες μάτια από νυχτερίδες και αγριοπερίστερα μας παρακολουθούν και δειλά-δειλά ακτίνες του ήλιου από μια σχισμή δίνουν ένα παράξενο χρώμα στο χώρο.

Σταλακτίτες στολίζουν τα βράχια που με ορμή ο ποταμός λειαίνει. Ετσι, λύνεται και η απορία γιατί οι αρχαίοι πίστευαν ότι εδώ ήταν η είσοδος στον Αδη… Κολυμπώντας θα κατευθυνθούμε προς την άκρη, στην πέτρινη καμάρα που θα μας βγάλει στο φως και στο ειδυλλιακό τοπίο του «Πάνω Κόσμου». Μια πεζοπορία 35 λεπτών, στις βοτσαλωτές όχθες με τις πικροδάφνες, θα μας οδηγήσει σε έναν ακόμη καταρράκτη και στην πέτρινη λιμνούλα του, ενώ πολύ κοντά το φαράγγι «ανοίγει» και ο ποταμός βρέχει πια ένα λιβάδι πριν καταλήξει σε δροσερά περιβόλια, αμπέλια, καλλιέργειες και, τέλος, στα νερά του Ιονίου.

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η περιοχή της Νέδας είναι γεμάτη αρχαία μνημεία. Δίπλα στις πηγές του ποταμού βρίσκεται ο μοναδικός ναός του Πάνα. Βόρεια του ποταμού, στους πρόποδες της Μίνθης, θα συναντήσουμε τα ερείπια της ακρόπολης και του ναού της Δήμητρας στην κάποτε πανίσχυρη πόλη Λέπρεον. Κυρίως, όμως, ξεχωρίζει το εξαιρετικό έργο του Ικτίνου, ο δωρικός περίπτερος ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες. Δεκατρία χιλιόμετρα από την Ανδρίτσαινα, πάνω στο όρος Κοτύλιο, στα 1.130 μ., χτίστηκε για να τιμήσουν οι Φιγαλείς τον Απόλλωνα που τους βοήθησε να σωθούν από λοιμό στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Είναι ο δεύτερος, μαζί με εκείνον του Ηφαίστου στο Θησείο, ο οποίος σώθηκε σχεδόν ολόκληρος.

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΘΑΛΕΙΑ ΑΡΓΕΙΤΗ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΩΣΤΑΡΑ